• Πώς στέκεται η «εύπατρις, ευκλεής, σοφή, αρίστη, και ευσεβής» Ηλέκτρα του Σοφοκλή στο κλείσιμο του έργου, τώρα που η εκδίκηση έγινε πράξη;
• Είναι χαρούμενη; θλιμμένη; γαλήνια; τρομαγμένη; ανακουφισμένη; ή μήπως τίποτα απ’ όλα αυτά; είναι πρόθυμο θύμα ή όργανο των αφανών Ερινύων;
• ή όλα αυτά ταυτόχρονα; ή μήπως είναι μια άδεια ψυχή, μια μάσκα κενή σαν νεκρή; Τα ερωτήματα δεν επιδέχονται μία και μόνη απάντηση. Αν κάποιος προσπαθήσει να απαντήσει, μοιάζει σαν να υιοθετεί μια μονοδιάστατη εκδοχή του σοφόκλειου πάθους της σκοτεινής ψυχής.

Είναι δυνατό να διαβαστεί η ιστορία της Ηλέκτρας ως εσωτερική τραγωδία ενός προσώπου που έχει υποστεί τα αποτελέσματα μιας δυσλειτουργικής οικογένειας; ή είναι δυνατόν να διαβαστεί ως πολιτική τραγωδία και ως θρίαμβος ενάντια στο σφετερισμό της εξουσίας και την ανομία των κυρίαρχων, μια κίνηση από την τυραννία προς τη δικαιοσύνη και την ελευθερία; Η αντεκδίκηση, η ανταπόδοση του κακού με το κακό καθώς και του καλού με το καλό, είναι αποδεκτή και παρέχει στους συνεργούς και τους εκτελεστές της Κλυταιμνήστρας και του Αίγισθου την ηθική υπεροχή; Πρόκειται άραγε για ένα έργο ιδεών; Και αν είναι έργο ιδεών, γίνεται να θεωρηθεί η εκδίκηση πράξη απαράμιλλης αξίας και να συγχωρεθεί μια πράξη τόσο φρικτή όσο η μητροκτονία; ή μήπως η εκδίκηση και η μητροκτονία θεωρούνται πράξεις δικαιοσύνης μόνο όταν έχουν την πλήρη υποστήριξη και έγκριση των θεών;

Ηλέκτρα του Σοφοκλή σε μετάφραση του Κώστα Λάνταβου.

The post Ηλέκτρα appeared first on Εκδόσεις Αρμός.

Για τον Οιδίποδα σκέφτομαι ακόμα κατά πόσο η εν γένει στάση του είναι αλαζονική. Σε πρώτη ανάγνωση, θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε αλαζόνα από τη συμπεριφορά του απέναντι στον Τειρεσία και στη συνέχεια στον Κρέοντα, τους οποίους κατηγορεί ευθέως και χωρίς να κομίζει αποδείξεις. Και το κάνει αυτό αυθαίρετα, ως ισχυρός, με τη δύναμη που του δίνει το βασιλικό του αξίωμα. Βεβαίως η ολέθρια αποκάλυψη της αλήθειας τον συντρίβει και τον προσγειώνει σε ολοκληρωτική ταπείνωση. Σε δεύτερη ανάγνωση, περισσότερο αλαζονική (που συνιστά ίσως και ύβριν) μου φαίνεται η ενσυνείδητη απόπειρα του ήρωα να προλάβει ή και να ματαιώσει την εκπλήρωση του χρησμού.
Γι’ αυτό άλλωστε, μόλις έμαθε τον χρησμό, έφυγε από την Κόρινθο και πήρε τον δρόμο για τη Θήβα. Σε αυτή την περίπτωση ο Οιδίπους παρεμβαίνει στο έργο των θεών, όχι ερμηνεύοντας το σενάριο-βούληση της υπέρτατης δύναμης, αλλά επιχειρώντας να το τροποποιήσει ή και να το υπονομεύσει πλήρως. Ο συλλογισμός αυτός με οδηγεί σε μιαν άλλη υπόθεση: πως ο Οιδίπους κατά βάθος γνωρίζει ότι εντέλει δεν μπορεί να εναντιωθεί στη βούληση των θεών και συνειδητά χρωματίζει με τις δικές του πράξεις αυτό που προορίζεται άνωθεν να συμβεί. Ο θνητός δηλαδή έχει ελεύθερη βούληση να οργανώσει τη ζωή του και να της δώσει διάφορες κατευθύνσεις, σε καμία όμως περίπτωση δεν του επιτρέπεται να αιφνιδιάσει ή να ματαιώσει ειλημμένες των θεών αποφάσεις.
Στον Οιδίποδα έχουμε από τη μία μεριά την αμετάκλητη απόφαση των θεών να τιμωρήσουν στο πρόσωπο του Οιδίποδα ένα προπατορικό αμάρτημα του Οίκου των Λαβδακιδών, κι από την άλλη τη σχετικώς ελεύθερη βούληση του Οιδίποδα να αυτοσχεδιάσει την ενδιάμεση πορεία του μέχρι να οδηγηθεί αρχικά στην πατροκτονία και αμέσως μετά στην αιμομιξία με τη μητέρα του. Δύο πράξεις που θα τον μεταβάλουν από έξυπνο άνθρωπο και ισχυρό βασιλιά σε αποτρόπαιο μίασμα που καταστρέφει την πόλη του. Τελικά προκύπτει το ερώτημα: πόσο απόλυτο και δεσμευτικό είναι το σχέδιο των θεών και πόσο ελεύθερη είναι η ελεύθερη βούληση του θνητού ήρωα; Δηλαδή τι περιθώρια κινήσεων έχει ο άνθρωπος απέναντι στη βούληση;

Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή ένα από τα κορυφαία έργα της παγκόσμιας δραματουργίας.

The post Οιδίπους Τύραννος appeared first on Εκδόσεις Αρμός.